Art-O-Pedia 20e eeuw

Rietveld, Gerrit

Page history last edited by Karlijn Clarysse 3 yrs ago

Inhoudstafel

Inhoudstafel
Biografie
Werken
1. Design
2. Architectuur
Bibliografie
1. Links
2. Boeken

Biografie

Achternaam	Rietveld
Voornaam	Gerrit Thomas
Geboortedatum	24.06.1888
Geboorteplaats	Utrecht
Sterfdatum	25.06.1964

Als zoon van Elisabeth van der Horst en meubelmaker Johannes Cornelis werd Rietveld in 1888 ter wereld gebracht. Onderdrukt door de strenge regels van zijn vader kende hij samen met zijn 3 broers en 2 zussen een moeilijke jeugd. Zijn moeder was daarentegen een vrolijke, fantasierijke vrouw. Na het beëindigen van de lagere school gaat hij in het atelier werken van zijn vader wiens massieve meubelen hij verafschuwde. Hij hield het daar uit door elke vrije minuut voor zichzelf te tekenen. Zo ontstond zijn waardering voor het vakmanschap.

Van 1904 tot 1908 volgde hij een avondcursus bij ‘Het Kunstindustrieel Onderwijs der Vereeniging’ te Utrecht wat hem inzicht verleende in proportie en stijl. Gedurende deze cursus was hij overdag werkzaam bij de edelsmidswerkplaats van de juwelier C. Begeer.

Rond 1906 volgde hij nog een avondcursus bij architect P. Klaarhamer. Deze experimenteerde met felle kleuren en strakke vormen en was gefascineerd door filosofie en literatuur, wat hij ook overdroeg aan Rietveld. Daar realiseerde Rietveld zijn eerste werkstukken.

In 1909 werd hij lid van het Utrechtse Schilder- en Tekenkundig Genootschap 'Kunstliefde' voor wie hij 3 jaar later 4 schilderijen exposeerde op hun tentoonstelling.

Op 28.09.1911 stapte hij in het huwelijksbootje met Vrouwgien Hadders. Zij was verpleegster. Samen kregen ze 4 zonen en 2 dochters. Hij bemoeide zich nauwelijks met de opvoeding van de kinderen. Hij vond dat je kinderen wel kon voeden maar niet opvoeden.

Nog tot 1917 was hij actief in het bedrijf van zijn vader. Hij ontwierp er ook meubelstukken voor zichzelf en voor zijn vrienden. Het opvallende daaraan was het strakke ontwerp en de sombere kleuren.

Vanaf 1917 opende hij zijn eigen meubelmakerij. Hier was hij vrij in zijn ontwerpen. Deze zelfstandigheid versterkten zijn gedachten over ruimte. Het meubel moest in massa gemaakt kunnen worden en mocht niet duur zijn. Dit leidde tot een machinale constructie.

Zijn revolutionair ontwerp van de Rood-Blauwe stoel in 1918 waarbij het zitten als elementaire functie wordt benadrukt en het materiaal ondergeschikt is aan de vormgeving in de ruimte was voor de schilder Theo van Doesburg de aanleiding om hem in 1919 lid te maken van ‘de stijl’. Dit was een tijdschrift die opgericht was door kunstenaars. Rietveld werd door deze beïnvloed in het gebruik van de primaire kleuren. Hij leerde allerlei kunstenaars van de internationale avant-garde kennen. Later maakte hij deel uit van de nieuwe zakelijkheid.

In 1924 bouwde Rietveld samen met Truus Schröder-Schrader het Rietveld Schröder huis. Zij bracht hem in contact met opdrachtgevers en steunde Rietveld’s familie in moeilijke financiële tijden. Zijn levenslange verstandhouding met haar zorgde ervoor dat zijn relatie met zijn familie verstroefde. Zij hielp met de uitwerking van zijn ideeën en zo vestigde hij zijn architectenbureau van 1926 tot 1933 op het gelijksvloer van het Rietveld Schröder huis. Zijn meubelwerkplaats droeg hij over aan Gerard van de Groenekan.

Eind jaren twintig groeide Rietveld’s belangstelling voor stedenbouw en hij concentreerde zich op meubelen en architectuur die op indrustrieel-mechanische wijze gemaakt konden worden en betaalbaar waren. Zo werden ook de eerste huizen gebouwd met prefabelementen. In de jaren ‘30 maakte hij veel plannen voor sociale woningen maar slechts een deel daarvan zijn in werkelijkheid verwezenlijkt. Wel bleef hij steeds trouw aan zijn eigen opvattingen en ideeën ook al strookte dit niet met zijn collega’s.

Helaas waren dit enkel woningen voor particulieren. Pas in de jaren ’50 kon hij werkelijk zijn vooruitstrevende ideeën over volkshuisvesting uitwerken en iets betekenen voor de stad Utrecht.

In 1951 richtte hij een overzichtstentoonstelling in over ‘de stijl’ in Amsterdam, Venetië en New York. Hierdoor kreeg de interesse in zijn werk weer een nieuwe impuls. Door de talloze aangeboden opdrachten richtte Rietveld in 1961 samen met 2 andere architecten, Van Dillen en Van Tricht, een associatie op. Samen verwezenlijkten ze o.a. het Nederlands Paviljoen voor de Biënnale in Venetië, de persruimte voor het Unesco-gebouw in Parijs en de kunstacademies in Amsterdam en Arnhem.

Zijn laatste opdracht, het Amsterdamse Van Goghmuseum, heeft hij enkel kunnen ontwerpen. Na zijn dood werd het in gewijzigde vorm gebouwd door J. van Tricht.

Rietveld stierf in 1964 in het Rietveld Schröder huis waar hij samenwoonde met Truus na de dood van zijn vrouw. Aanvankelijk was hij in Bilthoven begraven op de begraafplaats Den en Rust waar hij het graf deelde met Truus. Op aandrang van zijn dochters werd hij in 1995 opnieuw begraven in Utrecht.

Gerrit Thomas Rietveld was een zeer gedreven kunstenaar wiens leven en werk één geheel vormen. Zijn artistieke erfenis is gigantisch, bestaande uit gebouwen, meubels, ontwerpen, maquettes en documentatie. Het sobere karakter van zijn werk weerspiegelt zijn persoonlijkheid. Hij was een vriendelijk, innemend man die weinig waarde hechte aan materiële zaken.

Hij beschouwde het eredoctoraat dat hij in 1964 in ontvangst nam van de Technische Hogeschool te Delft als officiële erkenning van zijn werk. Maar dit gaf hem ook een gevoel van ‘op een eindstation te staan’ terwijl hij vooruit wou.

In 1964 stelde het Adviescommissie voor Beeldende Kunst en Kunstnijverheid voor om Rietveld’s eervolle carrière te bekronen door het vervaardigen van een buste maar dit werd door hem resoluut afgewezen. Hij zei hierover : “Ik ben geen figuur voor zo iets. Zo'n kop op een voetstukje, neen niet van mij, ik ben hiervoor een veel te onbestendige figuur, als persoon en in m'n werk. 't Zou trouwens m'n werk overleven. Mag ik het vergeten?”