Inhoudstafel

Abstract Expressionisme in de schilderkunst

Abstract expressionisme is een van de belangrijkste kunstvormen van de 20e eeuw en heeft als hoofddoel de emoties van de schilder tot uiting te brengen door de manier van schilderen of door de kleuren die gebruikt worden,en dus niet noodzakelijk door WAT geschilderd wordt. Bij abstract expressionisme hoeft de kunstenaar zich niet bezig te houden met de figuratieve elementen van het schilderij maar kan hij zich volledig storten op de beeldende problemen. Het laat hem toe om zich uit te drukken op zoveel mogelijke manieren. Hierbij is de vlakverdeling van een schilderij van groot belang. Doordat men op voorhand nog niets specifieks voor ogen heeft, wordt het schilderij bijna uitsluitend door die vlakverdeling bepaald. Daarom zijn vele abstract expressionistische schilderijen heel groot.

Abstract expressionisme haalt zijn standpunten uit verschillende invloeden. Het mag dan wel ontstaan zijn in Amerika, toch haalt het veel van zijn inspiratie uit bekende Europese kunstenaars. Ook het principe van het toeval haalde men uit de voorafgaande stijlperiode, met name het surrealisme. En ten slotte werden de abstract expressionisten sterk beïnvloed door de psychologische theorieën van Jung en Freud.

Deze kunststroom kende zijn hoogtepunten in New York van 1946 tot 1960. In deze stroom heersen er enkele belangrijke waarden. Eerst hebben we het kubisme van Pablo Picasso die een grote rol speelt, de abstractie van Chaim Soutine en als laatste het expressionisme van onder andere De Stijl, een Nederlandse kunstbeweging.

Action painting, ook wel gestural painting genoemd, wordt omschreven als een vorm van abstract expressionisme. Het gaat hier om een zekere spontaniteit terwijl je verft. Zo is de manier van het aanbrengen op zichzelf al van groot belang. Hiervoor is helemaal geen planning, schets of wat dan ook nodig.

De essentie van action painting is schilderen door toevallige inspiratie. In de werken zijn meestal geen vormen te herkennen en ze zijn vaak op een zeer groot oppervlakte aangebracht. De belangrijkste kenmerken van die schilderkunst is de zogenaamde slinger-en druptechnick (dripping painting). Door deze techniek toe te passen, onstaat er een geheel van gebroken lijnen en vlekken.

Deze term beschrijft wat er gebeurt tijdens het schilderen, de techniek, hoe het gebeurt. Impulsief borstelwerk, onstabiele/ongewone vormen en samenstellingen binnen het schilderij. In deze schilderijen worden de emoties en de geestesgesteldheid van de kunstenaar uitgedrukt, juist doordat hij op voorhand niets voor ogen heeft en zijn inspiratie van het moment gebruikt. Criticus Harold Rosenberg schreef hierover in 1952 een artikel: The American Action Painters: At a certain moment the canvas began to appear to one American painter after another as an arena in which to act. What was to go on canvas was not a picture, but an event.

De eigenlijke oorsprong van action painting komt van Hans Hofmann, een Duits-Amerikaanse schilder en leraar kunst. Later wordt Jackson Pollock de belangrijkste vertegenwoordiger van deze soort schilderkunst, samen met Willem de Kooning, Frans Kline en Robert Motherwell.

Colourfield painting is een andere vorm van abstract expressionisme. Hier wordt er nadruk gelegd op de kleur, die is meestal op enorme doeken monochroom, dus in één bepaald kleur, of in abstracte tekens aangebracht. Bij de monochrome doeken is de kleur enkel doorbroken door een of meerdere verticale lijnen. De levendigheid in de grote grote kleurvlakken wordt gestimuleerd door de kleuren met kleine toetsen van het penseel aan te brengen. Als de kunstenaar abstracte tekens aanbrengt wil hij de indruk opwekken dat deze vierkanten of rechthoeken zweven in de eindeloosheid en niet beperkt zijn door de begrenzing van het doek. De bedoeling van de schilder is de toeschouwer zich ingesloten te laten voelen door de kleur, dit heet de field-ervaring. Zij vinden in tegenstelling tot de actionpainters de kleur het belangrijkst en niet de actie die men doet om tot het resultaat te bekomen. De blangrijkste vertegenwoordigers zijn Barnet Newman en Mark Rothko, die ooit zei: "Ik streef ernaar ingewikkelde gedachten eenvoudig weer te geven.".

De beweging COBRA kan men ook rekenen tot het abstract expressionisme. De Cobra-kunst is echter verwant aan het abstract expressionisme.

Cobra is een stroming waarin leden van Denemarken, België en Nederland zich in groeperen. Als we de naam cobra ontleden in CO-BR-A bekomt men telkens de eerste letters van de hoofdsteden van de desbetreffende landen. Het idee die centraal staat achter de cobra beweging is bijna dezelfde als die bij abstract expressionisme namelijk het zoeken naar nieuwe vormen van uitdrukking.

Wanneer ze gebruik maken van figuratie laten ze zich inspireren door de volkskunst, de primitieve kunst, de prehistorie of door kindertekeningen. Ze halen dus geen ideeën op bij de officiële kunsttraditie.

Zich laten inspireren op kindertekeningen kun je goed herkennen bij de muurschildering Vragende Kinderen van Karel Appel, je kunt duidelijk de afleiding zien naar kopvoetertjes.

De beweging heeft uiteindelijk maar 3 jaar bestaan. Het ging in 1951 uiteen. De redenen waren divers, een aantal kopstukken van de beweging werden ziek, de nauwe samenwerking ging niet meer vermits de groep zich alsmaar uitbreidde en het werd financieel onmogelijk om steeds weer exposities en tentoonstellingen te organiseren. Ook het feit dat de schilderijen niet veel opbrachten, leidde tot een serieus geldgebrek. Ten lange leste gingen de kunstenaars elk hun eigen weg.

home

Belangrijke vertegenwoordigers

• Haring, Keith
• Marc, Franz
• Pollock, Jackson

Bibliografie

http://www.kunstbus.nl/verklaringen/abstract-expressionisme.html

http://www.kunstkennis.nl/kunstgeschiedenis/moderne%20kunst/abstract%20expressionisme.htm

http://nl.wikipedia.org/wiki/Abstract_expressionisme

http://mediatheek.thinkquest.nl/~klb040/kunst/stroming_bekijken.php?stroming_id=8

http://nl.wikipedia.org/wiki/Colorfield_Painting

http://mediatheek.thinkquest.nl/~klb040/kunst/stroming_bekijken.php?stroming_id=22

http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0097969.html

http://www.artsight.nl/kunstenaardetail.php?artstid=138

http://nl.wikipedia.org/wiki/Cobra_%28kunst%29

http://www.hetklokhuis.nl/Lees/dossiers/read/dossier_pagina.cfm?did=EEBDD8C8%2D11CD%2D4E86%2D89C744B312FD0C65&pnr=5

J. Turner, Dictionary of Art, A to Anckerman

Shulamith Behr, Expressionisme, Stromingen in de moderne kunst, Uitgeverij Thoth Bussum

Startpagina Overzicht van de kunststromingen Overzicht van de kunstenaars